Taiwan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Taiwan is de naam van een eiland en tevens de populaire naam van een staat in Oost-Azië die zich formeel Jhōnghuá Mínguó (Zhōnghuá Mínguó, Republiek China) noemt. Als politieke entiteit bestaat de Republiek China vooral uit het genoemde eiland, maar zij heeft ook de eilanden Kinmen, Matsu en Wuciou onder controle. Die liggen vlak voor de kust van het Chinese vasteland. Zij behoren tot het deel van de provincie Fujian dat onder feitelijk gezag van Taiwan staat. Tot het einde van de Tweede Wereldoorlog werd Taiwan internationaal vooral met 'Formosa' aangeduid en was het een Japanse kolonie. Na de Tweede Wereld oorlog werd Taiwan overgedragen aan de Republiek China. Het ligt in de Oost-Chinese Zee, ten oosten van het Chinese vasteland, ten zuidwesten van Japan en ten noordoosten van de Filipijnen. Taiwan wordt niet als onafhankelijk land erkend door de Volksrepubliek China en deze noemt Taiwan een afvallige provincie. Taiwan wordt door de meerderheid van de internationale gemeenschap officieel niet erkend, maar een groot deel onderhoudt wel aparte economische en culturele relaties. Echter, 23 landen hebben de Republiek China, of Taiwan, wel officieel erkend en hebben als gevolg geen officiële relaties met de Volksrepubliek China.

[bewerk] Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Taiwan voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het grondgebied van Taiwan omvat één groot eiland en een groot aantal kleine eilandjes. Taiwan, de gebruikelijke naam voor Republiek China (niet te verwarren met de Volksrepubliek China) is afgeleid van het grootste eiland van het Taiwanese grondgebied. Dit eiland, voorheen ook bekend als Formosa, wordt ook door zijn inwoners Taiwan (台灣) genoemd. Hoewel Taiwan reeds in 1895 voor het eerst onafhankelijkheid claimde, en een eigen constitutionele democratie vormt, is de huidige politieke status nog immer betwist.
Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd de nationalistische Chinese regering, onder leiding van Tsjang Kai-sjek, bestreden door de Chinese communisten, onder leiding van Mao Zedong. Tijdens de WOII vochten beide partijen tegen de Japanners, maar na de oorlog streden ze weer tegen elkaar. In 1949 verdreven de communisten hun tegenstanders van het vasteland van China naar Taiwan. Toen werd China een communistische 'Volksrepubliek'.
Onder zware diplomatieke en vaak ook economische druk van China hebben meer en meer landen hun diplomatieke betrekkingen met Taiwan moeten opzeggen. China staat het niet toe dat landen betrekkingen met beide landen tegelijkertijd onderhouden. Ook door Nederland en België kon de regering in Taipei daarom niet worden erkend. De Volksrepubliek China noemt Taiwan een afvallige provincie.

[bewerk] Geografische informatie

[bewerk] De eilanden

In het noordwesten wordt het eiland begrensd door de Oost-Chinese Zee, in het zuidwesten door de Zuid-Chinese Zee. Taiwan bestaat uit het hoofdeiland met de hoofdstad Taipei en enkele kleine eilandjes. De internationale luchthaven ligt in Taoyuan, vlakbij Taipei. Alle belangrijkste steden en dorpen op één na liggen op het hoofdeiland.

Van de andere eilanden liggen er

• zes aan de westkant (waaronder Jibei Dao, Penghu Chundao, Xiji Yu, Qimei Yu en Liuqiu Xuu),
• drie aan de oostkant (Guishan Dao, Lü Dao (groen eiland) en Lan Yu)

Het grootste eiland aan de westkant is Penghu (met de enige stad niet op het hoofdeiland, Magong), het grootste eiland aan de oostkant is Lan Yu.

• Matsu en Quemoy liggen veel dichter bij de Volksrepubliek China. Tussen Matsu en Quemoy ligt Wuciou.

[bewerk] Zeestraten

Taiwan ligt aan vier zeestraten / baaien / binnenzeeën:

• De Straat van Taiwan (tussen de Oost-Chinese Zee en de Zuid-Chinese Zee),
• Penghu Shuidao (tussen het hoofdeiland en de 6 westelijke eilanden),
• Nian Wan (een kleine baai aan de piek van het zuiden, daar zijn 2 baaien (waaronder Oluan Pi), tussen die twee kapen ligt de baai),
• de Straat Luzon (ten zuiden van Nan Wan).

Ten oosten van Taiwan ligt de enige oceaan die aan Taiwan grenst, de Grote (of Stille Oceaan). Op het hoofdeiland liggen ook de enige belangrijke autowegen, de vijf bekendste Taiwanese bergen en de internationale luchthaven.

[bewerk] Rivieren

Belangrijke rivieren zijn:

• De Danshui, loopt door Taipei (of Taibei), Xinzhuang en het district Taibei.
• De Han, loopt door Han.
• De Dajia, ontspringt op de Nanhuda Shan (3598 m, de vierde grootste berg van het eiland), en loopt door Dongshi en Dajia.
• De Choshui, loopt door Xiluo.
• De Hualian, loopt door Hualian.
• De Cengwen, loopt door Madou.

[bewerk] Bergen

De vijf hoogste en bekendste bergen van Taiwan:

1. Yu Shan, 3952 m, ten oosten van Jiayi.
2. Xue Shan, 3931 m, ten zuidoosten van Miaoli.
3. Guan Shan, 3715 m, ten ten oosten van Xuejie.
4. Nanhuta Shan, 3598 m, ten zuidoosten van Miaoli, hier is de bron van de Dajia.
5. Qinxing Shan, 1120 m, ten oosten van Danshui.

[bewerk] Kapen

De vier grootste kapen van Taiwan:

• Fugui Jiao (noorden),
• Santiao Jiao (noordoosten),
• Sahnsient'ai (oosten)
• Oluan Pi (zuidoosten).

[bewerk] Nationale Parken

Tunnel van 9 bochten, Tarokko Gorge

Het land kent een zestal Nationale parken ^[4]. Een van de bekendste is Tarokko National Park vernoemd naar de Tarokko Kloof. De naam Tarokko betekent mooi en vol schoonheid. Volgens overlevering zou lang geleden een stamlid van het lokale Truku volk naar het einde van de kloof zijn gelopen, en bij het zien van de schoonheid van de Stille Oceaan zou hij Tarokko geroepen hebben. De kloof en directe omgeving staan bekend als een bijna onuitputtelijke bron van marmer welke in de loop van miljoenen jaren is ontstaan door de druk van de tektonische bewegingen van de Euraziatische Plaat en de Filipijnse Plaat. Sedimenten op de bodem van de zee werden eerst samengedrukt tot kalksteen en vervolgens verder samengedrukt tot marmer. In de loop der tijd werd de zeebodem naar boven gedrukt en ontstond het eiland. Nog steeds stijgt het eiland 0,5 cm per jaar.^[5]. De kloof is vervolgens ontstaan door erosie van de Liwu Rivier Behalve het marmer staat ook de zogeaamde Mount Jade (Berg van Jade) in het park. De jade die hier wordt gedolven komt alleen op Taiwan voor.

[bewerk] Bestuurlijke indeling

Zie Deelgebieden van Taiwan voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Doordat De Republiek China formeel nog bestaat (de grondwetswijziging die vereist is om afstand te doen van het gezag over het gehele China, is voor China niet acceptabel), claimt het (formeel) gezag over het hele vasteland van China en ook over delen van onder meer Rusland, Mongolië en Afghanistan. Taiwan zelf is dus formeel nog gewoon een provincie van het 'ondeelbare' China. Het werkelijk onder gezag van de Republiek China staande gebied is als volgt verdeeld:

• de stad Taipei;
• de stad Kaohsiung;
• de provincie Taiwan (verder ingedeeld in zestien counties en vijf provinciale steden);
• de provincie Fujian (verder ingedeeld in twee counties).

De provincie Fujian omvat enkele eilanden vlak voor de kust van het vasteland van China; de provincie Taiwan omvat het hoofdeiland (minus de twee grootste steden) en de eilandengroepen die niet voor de kust van het vasteland liggen.

De twee direct-bestuurde steden zijn verder ingedeeld in districten, dorpen en wijken. De provincies zijn ingedeeld in counties en provinciale steden met de status van county. De provinciale steden zijn verder ingedeeld in districten, dorpen en wijken. De counties zijn verder ingedeeld in enerzijds county-bestuurde steden (verder ingedeeld in dorpen en wijken) en anderzijds stedelijke en landelijke plaatsen, die weer zijn ingedeeld in dorpen en steden.

[bewerk] Statistische gegevens

De levensverwachting in Taiwan is 76 jaar (in 2003).

De steden met meer dan 100.000 inwoners zijn:
de hoofdstad Taipei, Kaohsiung, Xindian, Xinzhuang, Zhongli, Xinzhu, Hualian, Taichung, Zhanghua, Jiayi, Tainan, Gaoxiong, Pingdong.

Enkele steden met tussen 25.000 en 100.000 inwoners: Danshui, Han, Luodong, Zhutung, Zhunan, Miaoli, Dongshi, Buli, Nantou, Yuanlin, Lugang, Xiluo, Douliu, Huwei, Beigang, Qishan, Taidong, Kangshan, Magong (op het eiland Penghu).

Enkele steden en dorpen met minder dan 25.000 inwoners:
Dajia, Fengyuan, Xihu, Erlin, Dounan, Pozi, Xuejia, Madou, Jiali, Xinhua.

[bewerk] Bevolking

De oorspronkelijke bewoners van Taiwan zijn verschillende Austronesische stammen. Deze aboriginals zijn niet verwant aan de Chinezen, maar het meest aan de bevolking van de Filipijnen en andere eilanden in die buurt.

De eerste buitenlandse claim op het territorium was die van de Nederlanders. Zo'n 30 jaar stond het land onder Nederlands bestuur vanuit het nog immer bestaande Fort Zeelandia in in de stad Anping (Tainan). Nadat de Chinese opstandige generaal Koxinga (Zheng Chenggong) midden 17e eeuw de Nederlanders van het eiland had verdreven om zich daar zelf buiten het bereik van de Chinese keizer te vestigen, kwamen Chinese immigranten van het vasteland, vooral vanuit Fujian. Een andere grote bevolkingsgroep zijn de Hakka. Aanvankelijk werd alleen mannen toegestaan naar Taiwan te emigreren, waarop veel mannen na aankomst met een aboriginalvrouw trouwden. Zo assimileerde het merendeel van de oorspronkelijke bevolking met de latere immigranten.

De laatste grote immigratiegolf was in 1949, toen zo'n 700.000 representanten van de Chinese elite alsmede zo'n 800.000 militairen van het Nationalistische leger o.l.v. Chiang Kai-shek op de vlucht voor de communisten van Voorzitter Mao naar Taiwan kwamen. Zij vormden 20% van de indertijd kleine bevolking maar beheersten het politieke en economische speelveld volkomen. Door de eilandbewoners werden ze beschouwd als nieuwe kolonisator, een ongedisciplineerde versie van de Japanners die in ieder geval nog orde hadden gebracht. Deze immigranten, en soms ook hun kinderen, worden nog steeds waishengren genoemd, "mensen uit andere provincies".

[bewerk] Taal

Zie Lijst van talen in Taiwan voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De officiële taal van Taiwan is Mandarijn, op Taiwan "Guoyu" ('landstaal') genoemd. Voordat de KMT naar Taiwan kwam, werd er op Taiwan voornamelijk Japans en Taiwanees (Taiyu) gesproken; deze Chinese taal is afkomstig van de provincie Fujian, waar de taal Minnanyu wordt genoemd. De KMT'ers kwamen van het vasteland en verstonden geen Taiwanees, en bepaalden dat de officiële taal voortaan Mandarijn zou zijn. Tegenwoordig beheerst vrijwel iedereen op Taiwan Mandarijn, hoewel een meerderheid Taiwanees als moedertaal spreekt.

Naast Mandarijn en Taiwanees wordt ook Hakka gesproken, en verschillende aboriginaltalen, te weten alle Austronesische talen, behalve de Malayo-Polynesische (uitzondering op de uitzondering: het Yami). Tot 2004 werden de Austronesische talen van Taiwan Formosaanse talen (een tak binnen de Austronesische talen) genoemd (met uitzondering van het Yami), maar vandaag bestaat die familie niet langer uit 23, maar uit twee talen. De andere 21 talen hebben, per groepjes van één à vijf, een status gekregen van aparte tak binnen de Austronesische talen. Het Yami is dus een Malayo-Polynesische taal. Het is de enige taal in Taiwan van die familie, en ze wordt door 3000 mensen gesproken in een kleine eilandengroep tussen Taiwan en de Filipijnen. Bijgevolg gaat het om een Noordelijke Filipijnse taal.

De transcriptie (romanisatie) van het Guoyu is al tijden een probleem. Het Chinese vasteland gebruikt sinds het begin van de jaren '80 Hanyu Pinyin (zo wordt Peking tegenwoordig geschreven als Beijing en Kwo Min Tang als Guomindang). Hongkong, Singapore, Maleisië en Taiwan hielden echter vast aan het oude Wade-Giles-transcriptiesysteem. Ondertussen ontwikkelde Taiwan een nieuw, eigen stelsel, Tongyong Pinyin, dat ook de andere Taiwanese talen beter zou accommoderen. Dit laatste stelsel wordt door de DPP-regering gepromoot als echt Taiwanees en niet van het communistische vasteland.

Inmiddels gebruiken sommige steden Tongyong Pinyin en andere Hanyu Pinyin (afhankelijk van de politieke afkomst van de burgemeester). Verder zijn op allerlei plaatsen nog oude transcripties in het Wade-Giles te vinden, en maar weinig mensen weten hoe enig van die systemen precies werkt, met als gevolg een wirwar aan verschillende transcripties voor dezelfde plaats.

Taiwan heeft ook een eigen alfabet: Zhuyin Fuhao, ook wel bopomofo genoemd, naar de eerste vier letters van dit alfabet. Dit is het transcriptiesysteem dat kinderen op school leren, als hulp bij het leren lezen en schrijven.

[bewerk] Zie ook

• Taiwan van A tot Z
• Talen in Taiwan
• Nederlanders op Formosa
• Kwomintang
• Drie principes van het volk

[bewerk] Externe link

Wikimedia Commons heeft meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen in de categorie Taiwan.

• (en) Officiële informatiesite van de Taiwanese overheid
• http://228.lomaji.com/ informatiesite over de berichtgeving inzake de turbulentie rondom de overdracht van Japan aan Nationalistisch China